Kanon som pedagogisk reiskap

Kanon som pedagogisk reiskap: Meir enn berre tidsfordriv

I kvardagen som dirigent leiter ein stadig etter metodar som gjer oppvarminga meir føremålstenleg. Ofte endar vi opp med dei faste skalaene og koralane. Dette har sin verdi, men det utfordrar sjeldan den aktive lyttinga hjå musikantane i særleg grad. Etter å ha funne att nokre eldre notar, har eg på nytt reflektert over verdien av å bruke kanon som ein fast del av oppvarminga.

Mi erfaring er at den enkle forma i ein kanon tvingar fram eit fokus på både intonasjon og imitasjon som ein sjeldan finn i vanleg partiturspel.

Frå passiv følgar til aktiv lyttar

I eit tradisjonelt korpsarrangement kan ein musikant ofte «gøyme seg» i gruppa si. I ein kanon vert det trygge nettet borte. Når sidemannen spelar noko anna enn ein sjølv, vert kvar enkelt nøydd til å ta eigarskap til si eiga stemme, samstundes som ein må lytte utover for å finne sin plass i det harmoniske biletet. Dette flyttar fokuset frå notearket til det som faktisk kling i rommet.

Intonasjon og klangleg balanse

Kanonen er nådelaus når det kjem til intonasjon. Sidan melodilinja vert repetert og overlappa, vert intervallspenningane tydelege. Musikantane lærer i praksis korleis ein kvint eller ein oktav skal klinge reint mot kvarandre. Dette er ikkje lenger berre teori frå dirigentpulten, men ein auditiv røyndom for den som held instrumentet.

Oppbygging av toneartskjensle

Eit særskilt nyttig aspekt ved denne metoden er korleis han styrker toneartskjensla. Dokumentet eg fann att, inneheld sju kanonar transponert til alle dei tolv toneartane. Dette gir dirigenten eit fleksibelt verktøy: Ein kan velje å gå systematisk gjennom heile kvint- eller kvartsirkelen for å utvide det harmoniske registeret til musikantane, eller ein kan målrette oppvarminga mot dei spesifikke toneartane som førekjem i kveldens repertoar.

I staden for ein tradisjonell og ofte monoton gjennomgang av skalaer, gir kanonen musikantane ei kjensle av korleis grunntonen og dei ulike funksjonane fungerer i praksis. Dette skaper ei djupare harmonisk forståing som gjer overgangen til hovudverket i øvinga langt lettare.

Imitasjon som stilskapar

Det kanskje viktigaste argumentet for kanonen er høvet til å jobbe med spelestil. Som dirigent kan ein setje premissen med den første gruppa: Skal vi ha ein staccato artikulasjon, eller skal fraseringa formast med lange linjer? Sidan dei påfølgjande gruppene skal imitere den første, oppstår det ein naturleg disiplin i gruppa. Det vert ein leik med etteraping der målet er ein homogen klang og lik estetikk gjennom heile stykket.

Repertoar og praktisk bruk

For å kome i gang, kan ein nytte alt frå enkle folketonar til meir komplekse klassiske verk. Ein klassikar som «Dona Nobis Pacem» er utmerket for å jobbe med legatospel og lange linjer, medan noko så enkelt som «Heigh Ho, Nobody Home» kan trene moll-tonalitet og presis rytmikk. Sjølv enkle barnesongar som «Fader Jakob» kan fungere som ei effektiv øving i å halde eigen puls og stemme trygg i eit polyfont lydbilete. Har ein tilgang på kanonar i alle tolv toneartar, har ein i tillegg eit komplett system for teknisk progresjon gjennom heile sesongen.

Konklusjon

Å setje av fem minutt til ein kanon i starten av øvinga er ikkje berre ei effektiv oppvarming av instrumentet, men ei oppvarming av øyret. Det legg grunnlaget for eit korps som ikkje berre spelar saman, men som lytter saman.